Bohaterem naszego projektu jest włoski filozof, estetyk, kulturoznawca Giorgio Agamben. Komentowany na Zachodzie przez najważniejszych współczesnych myślicieli (Żiżek, Negri, Laclau, LaCapra) przez wiele lat był zupełnie nieobecny w Polsce. Od niedawna jego prace ukazują się również na polskim rynku wydawniczym. Czy także na „rynku idei”? Naszym celem jest przedstawienie bogatego dorobku Agambena w ramach zwartej serii akademickich wykładów oraz seminarium poddającego gruntownej lekturze najgłośniejsze dzieło filozofa: Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie.
Jest w czym wybierać. Oprócz błyskotliwych analiz rzeczywistości społecznej i politycznej, przy pomocy pojęć takich jak: homines sacri, stan wyjątkowy, włączające wyłączenie, Agamben rozważa, gdzie przebiega granica pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, woła z kart książki Co zostaje z Auschwitz? o nową, nie-ludzką etykę i w iście poetycki sposób zajmuje się „Ideą Prozy”.
„Projekt Agamben” to całoroczny, interdyscyplinarny program naukowy, zorganizowany przez Krytykę Polityczną i Pracownię Pytań Granicznych, międzywydziałową jednostką Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Celem projektu jest wprowadzenie filozofii Agambena do polskiego dyskursu, nie tylko naukowego. Pragniemy stworzyć warunki umożliwiające odczytanie książek Agambena nie tylko jako spójnej, oryginalnej i ciekawej propozycji teoretycznej, lecz przede wszystkim jako niezwykle bogatej „skrzynki z narzędziami” do analizowania otaczającej nas rzeczywistości, w jej wymiarze biologicznym, społecznym, ekonomicznym i politycznym.
Do udziału w cyklu zaprosiliśmy naukowców z różnych ośrodków w Polsce, którzy w swoich wykładach spróbują poddać dzieło Agambena „tęgim” interpretacjom, jednocześnie umieszczając je w zrozumiałym szerokim kontekście.

Centrum „Projektu Agamben” będzie Poznań, gdzie co dwa tygodnie odbywać się będą wykłady zaproszonych gości, a w semestrze letnim poprowadzone zostanie specjalne seminarium dla studentów i doktorantów poświęcone książce Homo sacer. Dzięki wsparciu Klubów Krytyki Politycznej w innych miastach w Polsce wykłady odbędą się także we Wrocławiu oraz w Łodzi. Cykl zakończy „spotkanie z mistrzem” – seminarium, które prowadzi sam Giorgio Agamben (planowane na rok akademicki 2009/2010). W ramach projektu powstaną również dwie książki – tom z wybranymi referatami wygłoszonymi w trakcie cyklu oraz Agamben. Przewodnik Krytyki Politycznej, zawierający  najistotniejsze teksty polskie i nieopublikowane dotychczas teksty zagraniczne poświęcone Agambenowi.

Zapraszamy do udziału w projekcie!

 

Prowadzący: zespół wykładowców różnych specjalności
Godzin/punktów ECTS: 30/2 (pod warunkiem uczestnictwa co dwa tygodnie przez cały rok akademicki 2008/2009)
Charakter zajęć: wykład (seria wykładów)
Semestr: zimowy
Termin/miejsce zajęć: co drugi piątek 11.30 – 13.00, Collegium Maius (Fredry 10), Sala Śniadeckich


1. 10 X 2008 – dr hab. Krzysztof Rutkowski

„Agamben jako archeolog mądrości”

Agamben jest kontynuatorem dwóch tradycji filozofii europejskiej: Heideggera i Benjamina. Czym jest "archeologia" Agambena? Na czym polega mądrość? Czym jest "nagie życie"? Czym jest "stan wyjątkowy". Czym jest Widowisko Wcielone? Co to znaczy, że człowiek mówi? Czy możemy jeszcze coś powiedzieć "do rzeczy"?

Profesor UW, pisarz, dziennikarz i tłumacz. Wymyślił dwa gatunki literackie: pasaże i przepowieści, które rozwinął dzięki Mickiewiczowi, Benjaminowi, Agambenowi, Gombrowiczowi i Stachurze. Opublikował m.in.: "Przeciw (w) literaturze" (1987), "Braterstwo albo śmierć" (1988, 1990, 1999), "Paryskie pasaże" (1994, 1995), "Stos dla Adama albo Kacerze i kapłani" (1994), "Śmierć w wodzie" (1999), "Paradoks niedojrzałości. Przyczynek do stosunków polsko-francuskich" (wydanie dwujęzyczne: polsko-niemieckie (2005), "Ostatni Pasaż" (2006) Przetłumaczył m.in.: "Taras w Rzymie" i "Seks i trwoga" Pascala Quignarda, "Skafander i motyl" Jean-Dominique’a Bauby’ego. Laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich. (skrócona nota ze strony internetowej słowo/obraz terytoria)

 

 

2. 24 X 2008 – mgr Paweł Mościcki

„Być jakby nie być. Potencjalność, język, działanie”

Głównym wątkiem moich rozważań będzie kontrowersyjna Agambenowska wykładnia pojęcia potencjalności u Arystotelesa. Nie chodzi w niej wyłącznie o erudycyjny komentarz, lecz o niezwykle doniosłe przeformułowanie ram konceptualnych zachodniej filozofii. Próba redefinicji potencjalności jako złożonej konstelacji zawierającej w sobie nie tylko pozytywną, ale także negatywną możność pozwala na daleko idące modyfikacje dotychczasowych stanowisk filozoficznych. Agamben rozwija tę koncepcję w rozważaniach poświęconych językowi (imię własne, gest, negatywność), działaniu oraz czasowi (czas mesjaniczny, współczesność). Wszystkie te wątki będę starał się śledzić w trakcie wykładu odwołując się zarówno do twórczości włoskiego filozofa, jak i innych autorów, z którymi prowadzi on od dawna intensywny dialog (Benjamin, Foucault, Badiou).

Filozof i tłumacz, członek Krytyki Politycznej, doktorant na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się twórczością Alaina Badiou, Giorgio Agambena, Jacques’a Derridy, Maurice’a Blanchota, Jeana-Luca Nancy’ego. Bada relacje między filozofią a literaturą. Do jego zainteresowań należy również myśl postsekularna. Współpracuje z Instytutem Teatralnym w Warszawie. Obecnie kończy pracę nad książką "Polityka Teatru"

 

 

3. 7 XI 2008 – mgr Joanna Bednarek

„Wspólnota nie-tożsamości”

Wykład skupi się na sposobie wykorzystania przez Agambena pojęć zaczerpniętych z tradycji arystotelesowskiej i scholastycznej – zarówno tych, które wciąż stanowią punkt odniesienia dla ontologii, jak potencjalność i aktualność czy forma i materia, jak i tych mniej popularnych, jak quodlibet ("byt jakikolwiek"), maneries ("sposób istnienia bytu") czy haecceitas ("takość" bytu). Odwołując się do nich, Agamben konstruuje pojęcie jednostkowości wymykającej się określeniu poprzez istotę i własności oraz zarysowuje wizję relacji etyczno-politycznej nie opartej ani na tożsamości, ani na abstrahowaniu od niej w procesie uniwersalizacji; można go dzięki temu uznać, obok Żiżka i Badiou, za autora kolejnej wersji "uniwersalnej pojedynczości" jako rozwiązania problemu pluralizmu wspólnoty politycznej.

Doktorantka w IF UAM, interesuje się prądami feministycznymi w filozofii, literaturze i literaturoznawstwie, filozofią Deleuze’a, Guattariego, Foucaulta oraz psychoanalizą, obecnie przygotowuje pracę doktorską z poststrukturalistycznej filozofii polityki, współpracuje z "Krytyką Polityczą" oraz Fundacją Ekologia i Sztuka.

4. 21 XI 2008 – dr Ewa Charkiewicz

Na sesji pragnę pokazać, jakie treściwnosi do zrozumienia naszej aktualności (tego co tu i teraz dzieje się w Polsce) zastosowanie siatki pojęciowej Agambena i jej feministyczna adaptacja (femina sacra i cura materna). Moim "archiwum", którego konceptualną organizację zapośredniczam poprzez Agambena, są dwie krytyczne geografie (1) protestu-głodówki młodych matek w Wałbrzychu przeciwko bezprawnym próbom wygnania ich z zajmowanych mieszkań w 2008 roku, (2) przeobrażeń 1989-2008 przestrzeni byłej fabryki ZREMB na warszawskim Żoliborzu w "prime real estate" z udziałem międzynarodowego kapitału finansowego, oraz (3) analiza projektu Konstytucji PiS z 2005. Podobnie jak Foucault Agamben uprawia krytykę społeczną za pomocą strategii "zawieszenia" uniwersaliów. W przypadku polskiej transformacji odnosi się do zawieszenia i podważenia konstrukcji transformacji jako nagłej i monumentalnej przemiany od totalitaryzmu, ubóstwa i zacofania - do postępu, wolności bogactwa i powrotu do "Europy". Czy transformacja jest związana z upowszechnianiem przestrzeni "stanu wyjątkowego"? Jakie formy życiu nadają współcześnie funkcjonujące urządzenia władzy? Czy neoliberalny urynkawiający uniwersalizm (Foucault, Naissance de la biopolitique, 2004) zreorganizował życie pod kątem segregacji na ekonomicznie użyteczne formy życia i na "ludzkie odpady", wykluczając inne formy upolitycznienia i resubiektywizacji nie zapośredniczone przez kapitał? Wykład rozpocznie się od przedstawienia archiwum i feministycznej reinterpretacji Agambena, aby przejść do dyskusji nad wyżej postawionymi pytaniami.

Ekonomistka, feministka, działaczka społeczna, jedna z założycielek Ruchu "Wolę być", członkini i koordynatorka Grupy Doradców ds. Gender w Banku Światowym, współzałożycielka Instytutu Feministycznego w Bangalurze, założycielka Fundacji im. Tomka Byry Ekologia i Sztuka (2005), inicjatorka Think Tanku Feministycznego, autorka i redaktorka tomów poświęconych feministycznej krytyce ekonomii oraz ekologii, m.in. "Women, Enviroment and Sustainable Development: Towards Theoretical Synthesis" (1994), "Globalization and Changes in Consumption and Production Patterns in Central and Eastern Europe" (1998).

 

 

5. 28 XI 2008 – dr hab. Ewa Domańska – forma seminaryjno/konwersatoryjna (120 min)

"Agamben i humanistyka nie-antropocentryczna (Ludzkie – nie-ludzkie – nieludzkie)"

Seminarium poświęcone będzie analizie wybranych fragmentów prac Giorgio Agambena, w których porusza on zagadnienie relacji między tym, co ludzkie (human), nie-ludzkie (non-human) i nieludzkie (inhuman). W tym kontekście, figura muzułmana staje się paradygmatycznym przykładem "nie-ludzkiego" (przeciwieństwo człowieka), podczas gdy zwierzę definiowane jest w opozycji do człowieka (nieludzkie). Agamben interesuje się przede wszystkim procesem tworzenia przez człowieka tego, co nie-ludzkie w łonie samego człowieczeństwa (muzułman, niewolnik, barbarzyńca, emigrant). Jego rozważania na ten temat warto porównać z koncepcjami Rosi Braidotti, która krytykuje go za skupiania się na problemach człowieczeństwa, a ignorowanie relacji między człowiekiem i zwierzęciem. W perspektywie jej prac, koncepcja Agambena jest dla rozwijającej się posthumanistyki zbyt tradycyjna, bo poświadczająca "narcyzm ludzkiego podmiotu". W kontekście tych rozważań omawiane będą także pojęcia "biopolityki" i "nagiego życia", jako ważne kategorie dla rozwijającego się paradygmatu humanistyki nie-antropocentrycznej.
Bibliografia:

    * Giorgio Agamben, Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie, przeł. Mateusz Salwa. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2008 (cz. III, s. 163-246).
    * Giorgio Agamben, Co zostaje z Auschwitz. Archiwum i świadek (Homo sacer III), przeł. Sławomir Królak. Warszawa: Sic!, 2008 (roz. 2 "Muzułman", s. 41-87).
    * Giorgio Agamben, The Open, transl. by Kevin Attell. Stanford: Stanford University Press, 2004 (fragmenty).
    * Rosi Braidotti, Transpositions. On Nomadic Ethics, Polity Press, 2006 (s. 36-42)
    * Arystoteles, Hermeneutyka, przeł. Kazimierz Leśniak, w: tegoż, Dzieła wszystkie, t. I. Warszawa: PIW, 1990, s. 69-88.

dr hab. w Instytucie Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz visiting associate professor w Department of Anthropology, Stanford University, USA. Zajmuje się porównawczą teorią nauk humanistycznych, a zwłaszcza współczesną anglo-amerykańską teorią i historią historiografii. Autorka książek: Historie niekonwencjonalne (2006) oraz Mikrohistorie: spotkania w międzyświatach (1999, 2005). Pod jej redakcją ukazały się w Polsce - Historia: o jeden świat za daleko? (1997), Pamięć, etyka i historia (2002), a w Stanach Zjednoczonych - Encounters: Philosophy of History After Postmodernism (1998). Wraz z Markiem Wilczyńskim opublikowała zbiór artykułów Haydena White'a - Poetyka pisarstwa historycznego (2000) oraz zredagowała antologię tekstów Franka Ankersmita Narracja, reprezentacja, doświadczenie (2004).

6. 9 I 2009 - prof. dr hab. Tomasz Polak

„Medializacja i pragmatyzacja instytucji”

Wykład koresponduje z dokonywaną przez Georgio Agambena analizą przemian w strukturze zinstytucjonalizowanego życia społecznego.  Przez „medializację” egzystencji rozumiemy (najpierw bardzo szeroko) taką sytuację, w której bezpośredni dostęp do podstawowych doświadczeń egzystencji zostaje zastąpiony i zabudowany przez zapośredniczenie w przestrzeni bezosobowej lub raczej takiej, w której sedno osobowości, jakim jest odpowiedzialność bezpośrednia i bezwzględna, zastępuje władza pewnej „struktury” i jej pragmatyki wytworzonej przez czynniki inne niż objęci zainteresowaniem, albo działające poza nimi), ale przez nich wstępnie i z góry akceptowanej.  „Pragmatyzacja i medializacja” życia społecznego okazały się możliwe na tak ogromną skalę, w jakiej dziś mamy z nimi do czynienia, także dlatego, że umożliwiła te procesy pewna zmiana w samej wewnętrznej strukturze przejścia między bezpośredniością semiotycznego wyrazu podstawowych doświadczeń życia a strukturami symbolizacji i tworzonych z ich pomocą języków uniwersalnych. Postawimy zatem pytanie o ten właśnie krytyczny punkt.

Profesor zwyczajny, współzałożyciel i kierownik Pracowni Pytań Granicznych, opublikował m.in. "Obecność i spotkanie" (1981), "Elementy chrystologii" (1988), "Wspólny świat religii" (1995), "Królowanie Boga" (trzy części)

 

 

7. 16 I 2009 - dr Arkadiusz Żychliński

„Zwierzę, którego nie ma. Experimentum de hominis natura”

Wykład zarysowuje przestrzeń lekturową krytyki, jakiej Giorgio Agamben poddaje antropologię metafizyczną i polityczną. Główne zadanie swojej poświęconej temu książki L’aperto. L’uomo e l’animale
formułuje on następująco: „Czym jest człowiek, jeśli jest on wciąż miejscem – a równocześnie wynikiem – nieustannych podziałów i cezur? Zbadać te podziały, zapytać, w jaki sposób człowiek – w człowieku – został oddzielony od nie-człowieka, a animalitas od humanitas, jest kwestią pilniejszą niż zajęcie stanowiska wobec wielkich pytań, tak zwanych wartości ludzkich i praw człowieka”. Co jest stawką w tym „decydującym konflikcie politycznym”, jakim jest kwestia wewnątrzludzkiej graniczności pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem? Próba wynalezienia alternatywnej ekonomii stosunków pomiędzy światem animalnym a światem ludzkim, jak chcą niektórzy? A może raczej próba wypracowania nowej formuły antropologii posthumanistycznej?

Podstawowa literatura:

   1. Giorgio Agamben, L’aperto. L’uomo e l’animale, Torino 2002.
   2. Giorgio Agamben, Profanacje, przeł. M. Kwaterko, Warszawa 2006.
   3. Matthew Calarco, Zoographies. The Question of the Animal from Heidegger to Derrida, New York 2008.

filolog, tłumacz, pracownik Instytutu Filologii Germańskiej oraz członek zespołu Pracowni Pytań Granicznych, autor książki "Unterwegs zu einem Denker" (2006), traktującej o pożytkach z teorii przekładu i granicach przekładalności dyskursu filozoficznego Martina Heideggera. Zajmuje się m.in. teorią języka, filozoficznymi aspektami etologii oraz przestrzenią przenikania filozofii i literatury. Obecnie stypendysta Fundacji Aleksandra von Humboldta w Instytucie Filozofii na Freie Universität w Berlinie.

8. 23 I 2009 - prof. dr hab. Leszek Koczanowicz

„Po takiej wiedzy, jakie przebaczenie? Totalitaryzm, egzystencja i emancypacja"

Wykład poświęcony będzie pytaniu o możliwość emancypacji w opisywanym przez Giorgio Agambena stanie wyjątkowym w kontekście problemu związków między polityką a egzystencją. W celu skonceptualizowania tego pytania chciałbym pokrótce przedstawić ewolucją pojęcia totalitaryzmu od kategorii politycznej do coraz bardziej antropologicznej, poprzez analizę poglądów takich myślicieli jak Hannah Arendt, Claude Lefort, Michel Foucault i w końcu Giorgio Agamben. Następnie chciałbym się zastanowić nad konsekwencją tej ewolucji dla pojęcia emancypacji czy wolności. Jeżeli codzienną praktyką państw demokratycznych jest stan wyjątkowy, czyste życie, jeżeli nomos nowoczesności to obóz koncentracyjny, to jakie mamy szanse na emancypację, na choćby marzenie o wolności? Odpowiedź na tak postawione pytanie, to jednak nie tylko kwestia teorii, to także kwestia praktyki politycznej, granic i możliwości rozwoju społeczeństwa demokratycznego.

Profesor oraz Kierownik Katedry Kulturoznawstwa w DSW we Wrocławiu oraz visiting professor na State University of New York w Buffalo (1998/99 oraz 2000/01) oraz Columbia University (2004/05). Zajmuje się filozofią współczesną, filozofią kultury oraz filozofią polityczną, autor książek "Wspólnota i emancypacje. Spór o społeczeństwo postkonwencjonalne" (2005) oraz "Politcs of Time. Dynamics of Identty in Post-Communist Poland" (2008).

 

 

 

1. 27 II 2009 - prof. dr hab. Wioletta Małgorzata Kowalska

Aporie demokracji i pytanie o „inną politykę” (wokół idei Homo sacer)

Zgodnie z jedną z najogólniejszych tez Agambena, nowoczesna demokracja liberalna jest w istocie bliźniaczą siostrą totalitaryzmu (w szczególności nazizmu), a podobieństwo między tymi pozornie przeciwstawnymi formami ustrojowymi zasadza się na jednakowym pojmowaniu polityki jako „biopolityki”. Tę ostatnią, odchodząc dość daleko od idei Foucaulta, pojmuje Agamben nie tylko i nie tyle jako politykę regulowania życia we wszystkich jego przejawach, ile jako władzę suwerenną, której suwerenność polega ostatecznie na tym, że z życia ludzkiego wyodrębnia ona „nagie życie”, wyjęte spod prawa i ogołocone z tradycyjnych atrybutów ludzkich, nad którym można zatem w sposób nieograniczony panować,  w szczególności zaś – bezkarnie je zabić. Dlatego paradygmatem nowoczesnej polityki jest dla Agambena obóz. I dlatego sądzi on, że nowoczesna demokracja jest ustrojem aporetycznym; aporia polega mianowicie „:na chęci rozgrywania wolności i - szczęścia ludzi w tym samym miejscu – czyli w „nagim życiu” – które wyznaczało ich zniewolenie” (Homo sacer, s. 21).

W swoim wystąpieniu będę chciała zastanowić się nad zasadnością tej Agamenowskiej diagnozy, a także nad sensem i możliwością sugerowanej przez niego „innej polityki”. Postaram się pokazać, że chociaż nowoczesna demokracja (i demokracja „jako taka”) istotnie jest pod pewnymi względami projektem aporetycznym, idee Agambenma raczej zaciemniają niż odsłaniają jej sens, a proponowana przez niego „inna polityka” jest z różnych powodów nieprzekonująca. Postaram się pokazać, że słabości tej propozycji są nieodłączne od słabości samej diagnozy. W tym celu rozważę niejasności i ekwiwokacje zawarte w Agambenowskiej idei suwerenności oraz idei „nagiego życia”, a także związku między nimi.

Profesor filozofii w Białymstoku oraz kierowniczka katedry filozofii na Instytucie Socjologii tego uniwersytetu, tłumaczka (m.in. Levinas, Sartre), znawczyni współczesnej filozofii francuskiej, badaczka problematyki filozofii społeczno - politycznej, autorka m.in. ""W poszukiwaniu straconej syntezy. Jean-Paul Sartre i paradygmaty filzoficznego myślenia" (1997), "Dialektyka poza dialektyką. Od Bataille’a do Derridy" (2000), "Demokracja w kole krytyki" (2005)

2. 13 III 2009 - dr Mateusz Salwa

“Czy stan wyjątkowy jest stanem estetycznym? – estetyczne wątki w myśli Giorgio Agambena”

Jak twierdzi Agamben w jednym z wywiadów ("German Law Review", 01.05.2004) ostatnia część tetralogii "Homo sacer" jest poświęcona takie postaci życia, w których życie nie może być oddzielone od swej formy, tj. życie, w którym nie można wyodrębnić życia nagiego. Na projekt Agambena można spróbować spojrzeć jako na opis pewnej rzeczywistości politycznej zaproponowany przy pomocy pojęć (np. wyjątek, norma, reguła, forma, wyłączenie), które posiadają również wymiar estetyczny, a co za tym idzie jako na projekt ukazujący kolejną odsłonę rozpoznanego przez współczesną filozofię stopienia się estetyki i polityki (np. stan wyjątkowy jest tyleż stanem politycznym, co estetycznym).

 

3. 27 III 2009 – dr Łukasz Musiał

„I would prefer not to. Giorgio Agamben i literatura”

Wykład dotyczący związków filozofii i literatury w dziełach Giorgio Agambena, ze szczególnym uwzględnieniem pisarzy, którzy stanowili najważniejszą inspirację dla autora "Homo sacer" (Herman Melville, Robert Walser, Franz Kafka). Inspirację na tyle wyraźną, że w wielu wypadkach można wręcz sformułować tezę, iż filozoficzne myślenie Agambena wypływa w istocie z jego namysłu nad literaturą.

Pracownik Instytutu Filologii Germańskiej oraz członek zespołu Pracowni Pytań Granicznych, tłumacz, badacz historii niemieckiej rewolucji konserwatywnej oraz niemieckiej filozofii i literatury XIX i XX wieku, zwłaszcza twórczości Fryderyka Nietzschego, Ernsta Jüngera i Franza Kafki, autor książki "Leiden im Zeitalter der Gegenständlichkeit. Zur Konzeptualisierung des Schmerzes im Werk von Ernst Jünger" (2006).

4. 3 IV 2009 – mgr Grzegorz Jankowicz

„Poetyka intymacji”

W swoich licznych książkach i esejach Giorgio Agamben nie poświęca zbyt wiele miejsca intymności. Włoski filozof zajmuje się polityką, formami bycia, władzą i prawem, ale nie w kontekście intymności, lecz nagiego życia. Jego rozprawy są z jednej strony przenikliwymi analizami kondycji współczesnego świata i miejsca, jakie w tym świecie zajmuje człowiek, a z drugiej próbą sformułowania nowego programu politycznego i egzystencjalnego. Mnie wszelako najbardziej interesuje to, co Agamben pisze o systemie jurydycznym, albowiem tam właśnie, w szczelinach dyskursu o prawie, znajduję fragmenty sekretnej historii intymności. W swoim wystąpieniu zajmę się analizą relacji między prawem i intymnością, wychodząc od starorzymskiej kategorii intymacji, która oznaczała "powiadomienie", "ogłoszenie" lub "wezwanie sądowe". Słowo to funkcjonowało w różnych kontekstach: określało oficjalne obwieszczenie, powiadomienie o wprowadzeniu nowego prawa lub obowiązku, ale najczęściej odnosiło się do sądowego nakazu, pozwu, monitu. Ten, kto otrzymywał intymację musiał bezzwłocznie stawić się przed obliczem sądu, przed prawem. Zadaniem takiego wezwania było "wyprowadzenie kogoś na zewnątrz", wyciągnięcie go z domu, z "ustronnego miejsca", wystawienie na pokaz. Intymacja zabijała wszelką intymność, wszelką prywatność i pojedynczość, wprowadzając do systemu jurydycznego paradoks semantyczny i strukturalny. Łaciński rzeczownik intimatio wywodzi się bowiem z tego samego źródłosłowu, co przymiotnik intimus – intymny. Prawo zawłaszcza niejako język intymności, podporządkowuje sobie sferę prywatną poprzez przejęcie dyskursu, za pomocą którego o niej mówiono. W swoim wystąpieniu przedstawię ów węzeł łączący prawo i intymność, subtelnie przesuwając akcenty w Agambenowskich analizach jurydycznych i jego interpretacjach Kafki.

Teoretyk literatury, krytyk, tłumacz, redaktor wydawnictwa Ha!art. Zajmuje się literaturą XX-wieczną, kulturą popularną, współczesną poezją polską i relacjami między literaturą a sztukami wizualnymi. Autor i redaktor dwóch książek o XX-wiecznej poezji polskiej ("Jesień już Panie a ja nie mam domu. Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki i krytycy" oraz "Lekcja żywego języka. O poezji Andrzeja Sosnowskiego"). Obecnie przygotowuje dwie książki: "Autoportret w wypukłym zwierciadle. Antropologia ekfrazy" oraz "Prawo intymności. Kafka".

 

 

6. 15 V 2009 - dr Adam Lipszyc

„Prawo: dezaktywacja. O mesjanizmie Agambena”

Perspektywa mesjańska stanowi jeden z zasadniczych wymiarów myśli Agambena. Odwołując się przede wszystkim do bodaj najlepszej jego książki "Il tempo che resta", proponuję krytyczną analizę jego ujęcia idei mesjańskiej, koncentrującego się wokół specyficznej koncepcji dezaktywacji immanentnego prawa. Zestawienie z innymi interpretacjami mesjanizmu, jakie pojawiały się we współczesnej filozofii, w szczególności ze stanowiskami Benjamina, Adorna i Derridy, pozwoli odsłonić zarówno mocne, jak i słabe strony mesjanizmu Agambena. Taka analiza będzie też dobrą okazją do postawienia pytania o to, na ile gładko mesjański wymiar myśli Agambena łączy się z innym aspektem jego filozofii, a mianowicie tym, który zakorzeniony jest w pismach Michela Foucault.

Filozof i tłumacz, pracuje w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Opublikował książkę "Międzyludzie. Koncepcja podmiotowości w pismach Harolda Blooma". Zajmuje się filozoficznymi konsekwencjami psychoanalizy i dwudziestowieczną filozofią żydowską, zwłaszcza myślą Waltera Benjamina. Właśnie ukończył książkę "Ślad judaizmu w filozofii XX wieku" i pracuje nad zbiorem esejów o literaturze "Rewizja procesu Józefiny K."

Swoje wystąpienie chciałbym zacząć od definicji spektaklu, tak jak rozumie je Guy Debord, osoba która będzie miała wielki wpływ na myśl Agambena. Dla Deborda spektakl to „kapitał tak skoncentrowany, że zmienia się w obraz”, nowa forma ideologii, charakterystyczna dla późnego kapitalizmu. W dalszej części wystąpienia pragnąłbym pokazać, w jaki sposób Agamben podejmuje myśl Deborda na temat spektaklu. Wyjdę tu od przedstawienia agambenowskiej koncepcji profanacji jako działania politycznego. Profanacja jest dla Agambena podstawą wszelkiej działalności emancypacyjnej, przywracaniem
człowiekowi jego wyalienowanych tworów. Problem z tak rozumianą polityką dziś, w dobie hegemonii Spektaklu, polega na tym, że Spektakl pochłania wszelkie akty profanacji, wzmacnia się dzięki nim i „żywi się nimi”. Chciałbym zastanowić się co dla perspektyw radykalnej polityki emancypacyjnej znaczą tezy Agambena mówiące, że współczesny kapitalizm oparty o dominację spektaklu jest epoką, w której profanacja jest niemożliwa, a najważniejszym wyzwaniem politycznym jest „profanowanie tego, co nieprofanowalne”. By poszukać odpowiedzi na to pytanie sięgnę po koncepcje Agambena wyłożone w pracy Wspólnota, która nadchodzi. Włoski filozof wchodzi w niej w dialog z rozważaniami Waltera Benjamina na temat „zaniku aury” dzieła sztuki, oraz towarzyszących im zjawisk utowarowienia ludzkiego ciała w Spektaklu. Dostrzegając wszystkie ich negatywne aspekty Agamben widzi w nich także emancypacyjny potencjał. Myśl Agambena dostrzega w tych wszystkich zjawiskach ukrytą możliwość nowego typu wspólnoty, „wspólnoty bez założeń”, bez żadnych partykularnych tożsamości, tworzonej przez jednostki, które są po prostu „takie oto”. Chciałbym zestawić ze sobą te dwa obecne w myśli Agambena momenty myślenia o spektaklu, oraz pokazać, że tworzą one dialektyczne continuum, w którym Spektakl jest z jednej strony główną barierą, a z drugiej głównym punktem wyjścia dla wszelkiego myślenia o emancypacji. Na końcu swojego wystąpienia zastrzeżenia przedstawię swoje zastrzeżenia co do agambenowskiej wizji „wspólnoty bez założeń”, wskazując na jej dwuznaczności.

Doktorant w Szkole Nauk Społecznych przy IFiS PAN, publicysta mediów internetowych (lewica.pl, Internetowy Serwis Polskiego Radia) i drukowanych, zajmujący się tematyką polityczną i kulturalną (przede wszystkim krytyką filmową). W swojej pracy doktorskiej chce zająć się problemem "ontologii aktualności" wyłaniającej się z myśli Agambena, Baudrillarda i Badiou. Zainteresowania naukowe Jakuba Majmurka obejmują również teorię Wallersteina oraz teorię filmu.

Giorgio Agamben w swej krytyce nowoczesności podąża utartym szlakiem, który wyznaczają takie nazwiska jak Heidegger, Foucault, Adorno. Krytycy ci w swej jednostronnej krytyce nowoczesności zapoznali dialektyczny moment w łonie tak nowoczesności jak i oświecenia. Celem krytyki jest zwrócenie uwagi na wieloznaczność nowoczesności. Czy biopolityka to owoc nowoczesności, oświecenia czy stosunków kapitalistycznych? Czy wymienione pojęcia i odpowiadające im zjawiska pozostają ze sobą w konflikcie czy synergicznie się wzmacniają? Zasadnicze pytanie jakie można postawić zarówno Agambenowi i wymienionym krytykom brzmi: czy istnieje uprawomocniona władza i panowanie?